يكي ديگر از راههاي كسب موفقيت، رشد و نوسازي مداوم شخصيت است. كليد رمزي كه ميتواند قفل درهاي بسياري را به سوي موفقيت و آرامش پايدار بگشايد.
شخصیت عبارت است از ويژگيهاي رفتاري، فكري، اخلاقي، نفساني، تربيتي، آموزشي، فرهنگي، وراثتي، احساسي، انگيزشي، هيجاني و..... يك انسان كه تا حدود زيادي منحصر به فرد بوده و از جهات بسياري، با ديگران متفاوت است.
برخي از اين ويژگيها اكتسابي هستند و انسان از بدو تولد تا زمان مرگ، آنها را در خود بهوجود آورده، كم يا زياد كرده و وجوه متفاوتي را طي گذران عمر، در رفتار و كردار و گفتار خود به نمايش ميگذارد. بخش كمي از ويژگيهاي شخصيتي اما اكتسابي نيستند و تحت تأثير وراثت زيستي قرار ميگيرند.
عوامل مختلفي در رشد و تعالي شخصيت مؤثرند كه در ادامه به گوشهاي از آنها اشاره خواهد شد. بديهي است، توجه به اين نكات ميتواند انسان را در پيداكردن راههاي ديگري ياري رساند.
1- بهطور كلي شخصيتي سالم است كه ضمن داشتن ثبات و پايداري بتواند رفتاری سازگار و انعطافپذیر در برخورد با محیط و موقعیتهاي متفاوت از خود نشان دهد. بنابراين، چنين شخصيتي قابل پيشبيني است و اطرافيان نيز سازگاري بيشتري با آن نشان خواهند داد. برعكس، ناسازگاري و انعطافناپذيري با محيط و اطرافيان نمايانگر اختلال در شخصيت است. اين افراد غالباً با تغييرات جديد مخالف بوده و واكنشهاي منفي از خود نشان ميدهند.
2- هرچند شخصيت، مفهومي انتزاعي است، اما آثارش آنقدر مشهود و معلوم است كه بخش قابل توجهي از زندگي آدميان در فرايند روابط اجتماعي آنها را تشكيل ميدهد. براي مثال، كسيكه راستگو، امانتدار، به قول و قرارها پايبند، امانتدار، نوعدوست، بخشنده و...... است، نزد مردم از شخصيتي سالم برخوردار بوده و مناسبترين رابطة اجتماعي را ميتواند با اطرافيان برقرار كند.
3- ظاهري آراسته داشتن، خوشبو بودن، زيبا و شيرين و آرام سخنگفتن، خوشرويي و خوشخلقي، تحمل مشكلات و سختيها، انتقادپذيري، انعطافپذيري و حتي مثبتانديشي و برقراري روابط گرم با اطرافيان، در پرورش و بازسازي شخصيت انسانها نقش قابل توجهي داشته و از طرف ديگر، تأثيرات مثبت و مطبوعي بر اطرافيان برجاي ميگذارد. در اين رابطه موارد فراواني را نيز ميتوان اضافه كرد كه هركدام بنا بر تجربههاي فردي ميتوانند در رشد شخصيت حايز اهميت باشند.
4- فراگيري مهارتهاي اجتماعي و بهترين استفادة بهينه از عنصر زمان و پرهيز از اتلاف وقت و تنبلي و بيحوصلگي؛ در رشد شخصيت نقش بالايي دارد. بخش قابل توجهي از خلق شخصيتهاي سياسي، هنري، اجتماعي، مذهبي، ادبي، علمي و.... مرهون رعايت اين نكته بوده كه بهعلاوه، موفقيتي پايدار را بههمراه خواهد داشت.
5- رعايت هنجارها، سنتها، آداب و روسوم و قوانين رايج محيطي كه در آن زندگي كرده و به كار و فعاليت مشغوليم، ميتواند شخصيت سالم، جذاب و پرطرفداري را از ما به نمايش بگذارد.
6- مشاهدات نشان دادهاند كه چهار ويژگي هدفمند بودن، اميد داشتن، توكل كردن و شاكر بودن نهتنها در رشد شخصيتي زيبا و مطلوب نقش مهمي دارند، بلكه دارابودن اين صفات، بهتنهايي ميتوانند متضمن موفقيت همراه با آرامش باشند.
7- بهعلاوه، رعايت ارزشهاي اخلاقي، فرهنگي و انساني، شخيصت سالمي را خلق كرده، حتي ميتواند بر آندسته از زواياي پنهان شخصيتي كه جنبة منفي و ناسازگار داشته و به سبب وراثت يا تأثيرات محيطي، تجربههاي ناخوشايند گذشتة خود و اطرافيان نزديك پديد آمده و بهصورت جبري بر انسان تحميل ميشوند، غلبه كند. مطالعات متعددي نشان دادهاند، كسانيكه به ارزشهاي ديني پايبندي بيشتري داشته باشند و در هر لحظه از زندگي به فكر مرگ و آخرت باشند، شخصيت سالمتري داشته و توانايي بالاتري در رشد و بازسازي شخصيت از خود نشان ميدهند.
8- يكي از روشهاي مؤثر در ارتقاء شخصيت، جمعگرايي يا عدم كنارهگيري از جمع است. دستيابي به شخصيتي دوستداشتني با ويژگيهاي انساني مورد قبول جامعه، از راه اجتماعيبودن و اجتماعيشدن شخصيت و پرهيز از انزواطلبي، گوشهگيري و خودمحوري امكانپذير است. انسان اجتماعي قادر خواهد بود بسياري از نيازهاي طبيعي خود را از طريق برقراري رفتار اجتماعي به اصطلاح "جامعه پسند" تأمين كند.
9- همچنين، مؤلفههاي فرهنگي رايج در شكلگيري شخصيت افراد جامعه، نقش مهمي ايفا ميكنند. ازطرفي، چون درنهايت مردم سهم مهمي در تشكيل ساختار چنين مؤلفههايي بهعهده دارند، بنابراين تأثير و تأثر متقابل فرهنگ و شخصيت مردم بر روي يكديگر، غيرقابل انكارند.
10- رفتارهايي كه طي زمان براي افراد بهصورت عادت درميآيند و بخشي از تجربههاي زندگانيشان را تشكيل ميدهند، در شكلگيري شخصيت و بروز آثار آن، سهم فراواني دارند. بديهي است كه تغيير رفتار نامطلوب و الگوپذيري از شخصيت انسانهاي بزرگ، ميتواند در رشد و تعالي شخصيت، بسيار مؤثر باشد.
11- مسؤوليتپذيري نيز در رشد و تعالي شخصيت بسيار مهم است. كسيكه مسؤوليت اعمال خود را ميپذيرد و به آنچه انجام ميدهد آگاهي كامل دارد، بهطور مستمر در رشد شخصيت خويش كوشاست.
12- تطابق حرف با عمل نيز يكي از نشانههاي شخصيت سالم و جامعهپسند است. براي بازسازي شخصيت لازم است كه به آنچه ميگوييم عمل كنيم و حرف و سخني را بر زبان نرانيم اگر درصدد انجام آن در زندگي نيستيم. پرهيز از دوگانگي در حرف و عمل، شخصيتي واحد خلق كرده و درنهايت، از بروز شخصيتهاي چندگانه كه برخي از افراد مبتلا به آنند، جلوگيري ميكند.
برخورداري از شخصيتي سالم، موفقيت همراه با آرامش را به ارمغان ميآورد. رعايت نكات سادة بالا كه به صورتهاي مختلف مورد تأكيد شرع، پيامبر، امامان و بزرگان و انديشمندان قرار گرفته و براي هر كدام از موارد ذكرشده ميتوان انبوهي مصاديق گهربار شاهد آورد، فرد را به سوي پاكي، راستي و آرامش رهسپار كرده و او را در زندگي دنيا سعادتمند خواهد كرد.
پس بهخاطر داشته باشيم كه براي دستيازي به موفقيت همراه با آرامش، بايد بهطور مستمر شخصيت خود را نوسازي كرده، در رشد و ارتقاء آن كوشا باشيم. رشد و بازسازي مداوم شخصيت، افقهاي روشني از موفقيت پيش روي انسان باز كرده، درهاي تازه و جديدي را براي بهترزيستن و برخورداري از آرامشي پايدار، به روي او خواهد گشود.
