پیام شمارة ۱۶۰

یاران همراه!

رفتار اجتماعی مردم در صحنه‏های مختلف، تنظیم امور داخلی و خارجی و رابطة آن‏ها با یکدیگر در جامعه و با سایر ملّت‏ها در جوامع دیگر، ناشی از تربیت و خلقیات آن‏هاست. به‏همین ترتیب است تناقض در رفتار و کردار و گفتار انسان‏ها و برخوردهای دوگانه آن‏ها. ظاهر چیزی می‏گوید و همزمان باطن به‏دنبال خلاف آنست. مثال بزنم. امروزه ((تقسیم کار)) به‏مثابه یک اصل علمی برای تخصصی شدن، افزایش بهره‏وری و کارآئی و رفاه جوامع شناخته شده است. به‏همین دلیل،  ایجاد سازمان‏ها و نهادهای متفاوت در جامعه به دلیل ایجاد تقسیم کار، تخصصی شدن امور، جلوگیری از موازی کاری دستگاه‏ها و عدم دخالت آن‏ها در وظایف بنگاه‏هائی است که در حیطة مسئولیت کاری آن‏ها نیستند. بدیهی است جوامعی که تربیت آن‏ها با چنین اصل ضرورئی بیگانه است، هیچ‏گاه نمی‏توانند در عمل، از تقسیم کار برای انجام امور محوله بهره جویند. از مثالی ساده استفاده کنم: مثلاً، وزارت امور خارجه نباید در وظایف وزارت بهداشت دخالت و اظهار نظر کند و وزارت بهداشت نباید در مسائل مربوط به وزارت امور اقتصادی و دارائی مداخله نماید و قس علیهذا. مشاهدات خاطرنشان می‏سازند که اکثر نظام‏های به‏سامان، در تبیین سیاست‏های داخلی و خارجی خود از چنین قاعده‏ای پیروی می‏کنند و به‏علاوه، هیچ‏گاه اجازة تشکیل مراکز متعدد قدرت برای دخالت در امور دستگاه‏های مختلف را نمی‏دهند. همین مسئله باعث شفافیت در سیاست‏ها می‏گردد که نمادی از اوضاع به‏سامان در جامعه است. اما متأسفانه طی تمامی سالیان پس از انقلاب مشاهده شده است که همیشه دستگاه‏های مختلف در اموری که مربوط به سایرین بوده است، دخالت و اظهار نظر کرده‏اند. به یاد دارم زمانی‏که آقای بشارتی وزیر کشور دولت آقای هاشمی رفسنجانی بود و در دورانی‏که کشور با التهاب شدید بازار ارز روبه‏رو بود، در سمینار استانداران کشور، به تعیین ارزش برابری ریال در مقابل سایر اسعار پرداخت! بسیاری دیگر نیز همین کار را کردند! دخالت افراد و سازمان‏ها در وظایف یکدیگر از تربیت و خلقیات جامعة ایرانی نشأت می‏گیرد و این پدیده در دوران‏های مختلف قابل مشاهده است. یعنی، شرایط جامعة امروز ایران که دیگر نگران تغییرات افسار گسیختة نرخ ارز نیست، بلکه بحران پروندة هسته‏ای گریبان‏گیر کشور شده است، انتظار می‏رود که نخست تنها دستگاه دیپلماسی کشور عهده‏دار سیاست خارجی کشور در این مورد حساس باشد و در ثانی، هماهنگی لازم میان مسئولان این دستگاه حاکم باشد. حال به اخبار ذیل توجه کنید: منوچهر متكي به خبرنگار لاستمپا (ايتاليا) گفت كه ما مي‏توانيم از پيمان عدم گسترش سلاح‏هاي كشتار جمعي عقب نشيني كنيم؛ اما ساعاتي بعد حميدرضا آصفی كه سخنگوي منوچهر متكي است، با عجله اظهارات رئيس خود را رد كرد و گفت: چنين كاري، در برنامه ما وجود ندارد. در عين حال آصفي از مرگ طرح روسيه خبر داد و اضافه کرد: زيرا شرايط پس از ارسال پرونده هسته‏اي ايران به شوراي امنيت تغيير كرده است. روزنامه ايتاليايي لاستمپا كه در نكته‏سنجي معروف است و تناقض گويي‏هاي مقامات كشورها را به‏خوبي رديابي مي‏كند، ادعا كرد كه منوچهر متكي وزير خارجه ايران، گفت كه ايران قصد ندارد از سلاح نفت استفاده كند، اما هنوز 24 ساعت از اين حرف نگذشته بود که پورمحمدي وزير كشور اظهار داشت: از تمام قدرت و توان خود استفاده خواهيم كرد. لاستمپا مدعي شد :پورمحمدي نه تنها به امكان كاهش صدور نفت به غرب اشاره كرد، بلكه به ايجاد مسئله براي صادرات ديگر كشورهاي توليدكننده نيز اشاره نمود. البته خبر فوق نمونه‏ای از خروار است و دقت در اظهار نظرهای مختلفی که از طرف دستگاه‏های تخصصی دولت در این زمینه می‏گردد، بیانگر معضلی است که امروزه دستگاه دیپلماسی کشور با آن دست به گریبان است. البته در کنار مثال فوق، از منظری دیگر، نمونه‏های فراوانی از زندگی و روابط اجتماعی خودمان را نیز می‏توانیم بیان کنیم. واقعاً چرا چنین رویه‏ای در خلقیات مردم کشور ما مشاهده می‏شود؟ در یکی از مطالب سایت‏ها، با کتاب ((جامعه شناسی خودمانی)) نوشتة "حسن نراقی" آشنا شدم که به‏طور متفاوت به کالبدشکافی جامعه شناسی ایرانیان می‏پردازد و نکات منفی رفتار مردم ایران را بدون تعارف عیان می‏سازد. کتاب معتقد است که ایرانیان با تاریخ بیگانه‏اند، حقیقت گریز و پنهان کارند، ظاهر سازند، قهرمان پرورند، استبداد زده‏اند، بی‏برنامه‏اند، ریاکار هستند، فرصت طلب‏اند، احساساتی‏اند،شعار زده‏اند، همیشه توهم دائمی توطئه را در سر می‏پرورانند، مسئولیت ناپذیرند، قانون گریزند، میل به تجاوز دارند، متوقع‏اند، همیشه ناراضی‏اند، حسودند و دائم به دیگران حسدورزی می‏کنند و..... نراقی معتقد است که دولتیان نیز از همین مردم هستند و زمانی که بر مسند قدرت می‏نشینند، رفتار خلقی خود را در تصمیم‏گیری‏هایشان آشکار می‏سازند. انتشارات اختران که چاپ سیزدهم از کتاب مزبور را به چاپ رسانیده است، خلقیات ایرانیان و دستگاه حکومتی را که بخشی از مردم همین جامعه هستند، با صراحت هرچه تمامتر به‏گونه‏ای بیان می‏کند که نمونه‏های عینی آن‏را نه‏تنها در زندگی و روابط شخصی و اجتماعی خودمان، بلکه در تبیین سیاست‏های داخلی و خارجی کشور، می‏توان به‏روشنی جستجو کرد. به‏جرأت می‏توان ادعا نمود که بسیاری از ناهنجاری‏ها و معضلات اجتماعی در کنار مشکلات پدیدآمده در سیاست‏های داخلی و خارجی دولت، ناشی از خلقیاتی است که از تربیت خانوادگی ما نشئت می‏گیرد و جوانان پاک و معصوم ما را که قرار است آینده‏سازان این مرز و بوم باشند و مدیریت جامعه را عهده‏دار شوند، آلودة چنین رفتارهای ناهنجاری می‏سازد. قبلاً هم اندیشمندان دیگرانی از جمله مرحوم مهندس بازرگان به کالبدشکافی خلقیات ایرانیان پرداخته‏اند و نکات منفی آن‏را گوش‏زد نموده‏اند. فکر می‏کنم بیان مکرر این مسائل می‏تواند ما را با مشکل جدی که با آن مواجه هستیم، آشنا نماید و شاید با تمسک به ارزش‏های اصیل اسلامی و کمک مصلحان و رهبران اخلاق در جامعه، درصدد رفع مشکل برآئیم.   

همیشه سبز و آفتابی باشید!