پیام شمارة ۲۵۲

یاران همراه!

در دنیای پیچیده، شتابان و درحال تحول امروز، نقش دولت در تمامی ارکان جامعه بیش از گذشته مورد حساسیت و توجه واقع شده است، به‏گونه‏ای که بخشی از مطالعات کارشناسان در حوزه‏های اقتصاد، جامعه‏شناسی، روانشناسی، علوم سیاسی و بسیاری دیگر از شاخه‏های علوم اجتماعی و انسانی به بررسی شاخص‏های کیفیت ادارة امور کشور ازجمله: مقبولیت و اعتبار دولت نزد افکار عمومی، کیفیت دستگاه بوروکراسی و چگونگی سازمان‏دهی آن، شایستگی و کارآئی کارکنان در بخش دولتی، چگونگی ارائة خدمات عمومی، کیفیت رفاه اقتصادی و اجتماعی مردم،  استقلال نظام اداری از دستگاه سیاسی، چگونگی تعامل با دنیای خارج و مواردی نظایر آن، اختصاص پیدا کرده و با رتبه‏بندی شاخص‏های مزبور، "کیفیت ادارة کشور"، "ثبات سیاسی" و "حاکمیت قانون" را برای جوامع مختلف امتیازبندی کرده‏اند. بررسی‏های نظری درخصوص نقش دولت و وظایف آن در ادبیات ایرانی و اسلامی فراوان صورت گرفته است، ازجمله در عصر جدید، آیة‏الله محمد حسین نائینی در کتاب "تنبیة‏الامة و تنزیة‏الملة" وظایف دولت را در دو اصل زیر خلاصه می‏کند و با کمی دقت می‏توان پنداشت، واگوئی مباحث جدید در حوزه‏های علوم اجتماعی و انسانی است:

الف: "حفظ نظامات داخلیه مملکت و تربیت نوع اهالی و رسانیدن هر ذی‏حقی به حق خود و منع از تعدی و تطاول آحاد ملت بعضهم علی بعض الی غیر ذلک، از وظایف نوعیة راجع به مصالح داخلیة مملکت و ملت"

ب: "تحفظ از مداخلة اجانب و تحذر از حیل معموله در این باب و تهیة قوة دفاعیه و استعدادات حربیه و غیر ذلک و...."

آن‏چه بسیاری اصرار می‏ورزند، دخالت دولت در مناسبات جامعه، باید به‏جای اعمال و ابراز "سلیقه‏های شخصی" مسئولان دولتی و تکیه بر اصول پوپولیستی رایج در عصر کنونی؛ قانون‏مند، ساده، شفاف، پاسخگو و مسئولیت‏پذیر باشد، ضمن آن‏که بر اصل برابری و شمول، تکیه بر مشارکت مردمی و اجماع در مناسبات اجتماعی تأکید کند. بدیهی است دولت‏هایی که از روش‏های پوپولیستی بهره می‏جویند و قواعد نظام مردم‏سالارانه را رعایت نمی‏کنند، قادر نخواهند بود "شاخص‏های" کیفیت ادارة کشور را بهبود بخشند، ثبات سیاسی و حاکمیت قانون در جامعه را ترقی دهند و درنتیجه، رتبة مطلوبی را در "کیفیت ادارة کشور" کسب نخواهند کرد. دولت‏های پوپولیست که بدنة بسیار تنومند و بزرگی را برای خود ساخته‏اند، خود را فعال‏مایشاء در ادارة امور جامعه دانسته و صلاح و نیت خود را در تمامی امور، خیر و صلاح جامعه به‏حساب می‏آورند. مطالعات نشان می‏دهند که وجود یک دولت بزرگ، از انگیزة مشارکت‏های گستردة مردمی در فعالیت‏های جامعه می‏کاهد، بنابراین دولتی کوچک ولی قدرتمند که بر اصول مردم‏سالارانه تکیه دارد، به‏مراتب کارآتر از یک دولت بزرگ پوپولیستی است، چراکه این قبیل از دولت‏ها، بخش اعضم توان خود را صرف سامان‏دادن به امور داخلی و حل تضادهای میان رهبران سیاسی یا برطرف کردن معضلات دستگاه عریض و طویل خود کرده و نمی‏توانند کشور را با کیفیت مطلوبی اداره کنند.

به‏تازگی، بانک جهانی در گزارشی، کیفیت ادارة کشورها در مناطق مختلف، ازجمله کشورهای خاورمیانه را مورد مقایسه و بررسی قرار داده است و متأسفانه دولت ايران که شعار مردم‏سالارانه می‏دهد و معتقد است که در مقایسه با بسیاری از کشورهای منطقه، سازوکارهای نظام مزبور را بهتر رعایت می‏کند، اما با کسب امتیاز  ۲۶ (از ۱۰۰) در ميان ۱۴ كشور خاورميانه و شمال آفريقا، رتبة دهم را در سال ۲۰۰۵، یعنی سالی‏که کشور توسط دولت جدید اداره می‏شد، به‏دست آورده است. شایان ذکر است که دولت قطر با كسب امتیاز ۷۰ بهترين عملكرد دولت در اداره كشور را داشته و به‏دنبال آن، دولت امارات با امتیاز ۶۹، عمان ۶۷، بحرين ۶۶، کویت ۶۵، اردن ۵۸، لبنان ۴۶، مصر ۴۳، عربستان ۴۱، یمن ۱۸، لیبی ۱۶، سوریه ۸ و... قرار دارند. به‏همین ترتیب، رتبة دولت ایران در سال ۲۰۰۵، به‏جز در بخش مبارزه با فساد که نسبت به سال‏های قبل بهبود یافته است، از نظر پاسخگويي و مسئوليت‌پذيري دولت، ثبات سياسي، حاكميت قانون و كيفيت قوانين كاهش پيدا كرده است. بنابراین چنان‏چه مشاهده می‏شود عملکرد دولت جدید در مقایسه با بسیاری از کشورهای خاورمیانه از افت محسوسی برخوردار بوده است که به‏معنای کاهش رفاه، امنیت اجتماعی، ثبات سیاسی و حاکمیت قانون در ایران نزد مجامع بین‏المللی ارزیابی شده است. پیشتر نیز بانک جهانی گزارش‏های نگران‏کننده‏ای از شاخص‏های کلان اقتصادی و درجة آزادی اقتصادی ایران گزارش کرده بود. از آن‏جائی که درحال حاضر بسیاری از دولت‏مردان خود را درگیر مذاکرات نامعلوم هسته‏ای کرده‏اند و با وجود افزایش بی‏سابقة درآمدهای ارزی کشور به‏واسطة افزایش قیمت نفت؛ قدرت خرید مردم درحال نزول و خط فقر درحال افزایش است، هنوز واکنش محسوسی نسبت به گزارش بانک جهانی مشاهده نشده است که شاید دولتیان به‏خوبی می‏دانند، کارشناسان بانک مجموعه‏ای از افراد زبده و تحصیلکرده‏ای هستند که با استفاده از جدیدترین روش‏های علمی، وضعیت کشورها را در ابعاد متفاوت به کنکاش می‏نشینند. بنابراین، بهتر است به‏جای نشان‏دادن هرگونه واکنش احتمالی؛ دولت جدید که داعیة بهبود وضعیت مردم را در سر دارد، از پرداختن به موارد تنش‏زا و درگیرشدن در بحران‏های بین‏المللی که جز خسران، منفعتی عاید جامعه نخواهد کرد، به‏جد اجتناب ورزیده و به بهبود شاخص‏های یادشده بپردازد تا حداقل، در مقایسه با کشورهای منطقه، دولت ایران بتواند جایگاه مناسبی را برای خود تدارک بیند. درغیراین‏صورت، ایران از قافلة رشد و توسعة جهانی عقب می‏‏ماند و با توجه به رشد شتابنده‏ای که کشورها در فضای رقابت جهانی درپیش گرفته‏اند، جبران عقب‏افتادگی‏ها برای نسل آینده بسیار دشوار خواهد بود.

همیشه سبز و آفتابی باشید.