پیام شماره ۲۳۶

یاران همراه!

موضوعات و درگیری‏های سیاسی – اجتماعی طی سه دهة گذشته در ایران چنان گسترش یافته‏اند که پرداختن به برخی از موضوعاتی که با سلامتی، آرامش، نشاط و حیات ما گره خورده‏اند، مورد علاقة دولت نبوده و قلم اندیشمندان نیز کمتر به آن‏ها پرداخته‏اند که از این میان، تخریب شدید "محیط زیست" و قربانی‏شدن "محیط‏ بانان" به‏خاطر حراست از آن، فاجعه‏ای است که زیر خروارها غفلت یا ناآگاهی جامعه مدفون شده است. گفته می‏شود که ایران یکی از پرجاذبه‏ترین محیط‏ زیست در جهان را دارد و اجزاء آن که خاک، آب، گازها و غیره به همراه جانداران هستند، بر پیشانی طبیعت مصفای عالم می‏درخشد، اما چنین ثروت ارزشمندی درحال نابودی است. همچنین اکوسیستم ایران که شامل موجودات تولید کننده:گیاهان سبز، موجودات مصرف کننده:جانوران و موجودات تجزیه کننده:باکتری‏ها و قارچ‏ها به‏علاوة عوامل غیرزندة اکوسیستم شامل نور، گرما، دما، گازها و آب می‏شوند، در معرض خطرات شدید زیست‏محیطی هستند چراکه قدر نمی‏دانند ایرانیان از این‏همه ثروتی که خالق هستی‏بخش به رایگان در کفشان نهاده است. شگفتا که یک دهم فرسایش خاک‏های جهان مربوط به ایران است و اگر روند تخریب خاک در ایران چنین ادامه یابد، انتظار است در ۳۰ سال آینده تمام زمین‏های حاصل‏خیز کشور نابود شوند. دریغا که هر سال، ۹ درصد یا یک و نیم میلیون هکتار از خاک‏های مرغوب ایران به بیابان تبدیل و سالانه همین مقدار به مساحت کویرهای کشور اضافه می‏شود. صد افسوس که سالانه یک میلیمتر از قشر خاک کشاورزی که برای ایجاد آن ۷۰ سال زمان لازم است، در اثر فقدان پوشش گیاهی، ازبین می‏رود و فرسایش خاک از  ۱۰ تن در هکتار در دهه ۷۰، به ۲۰ تن در هکتار در سال‏های اخیر افزایش یافته است و به‏نظر می‏رسد که مسئولان را با این‏همه فجایعی که رخ می‏دهد، کاری نیست! از طرفی جای خوشحالی است که ایران با دراختیار داشتن ۲۲ تالاب بین‏المللی {که از این تعداد ۷ تالاب در کرانه‏های خزر( گیلان، مازندران، گلستان) ، ۵ تالاب در کرانه خلیج فارس(هرمزگان، خوزستان) ، یک تالاب در کرانه‏های دریای عمان، یک تالاب مرزی و ۹ تالاب در استان‏های غیرساحلی قرار دارند.}  یا به‏عبارتی، یک میلیون و ۴۸۱ هزار و ۱۸۷ هکتار عرصه تالابی در بین کشورهای عضو کنوانسیون رامسر، رتبه هیجدهم را داراست اما افسوس که این تالاب ها به دلیل سیاست‏های غلط آب‏رسانی ، آلودگی‏های متعدد از جمله نفتی و هدایت فاضلاب‏ها و پسماندهای صنعتی در حال نابودی هستند. به‏همین‏ترتیب جنگل‏های سرسبز و رؤیایی ایران با خطر نابودی روبه‏رو هستند. در هر ثانیه ۳۶۰ متر مربع یا در هر ۵ سال یک میلیون هکتار یا سالانه یک و نیم درصد از سطح جنگل‏ها و مراتع کشور تخریب می‏شوند، یعنی با تخریب ۳۳ درصد از جنگل‏های کشور، وسعت ۸ میلیون هکتاری آن، به ۱۲/۴ میلیون هکتار کاهش یافته‏است.بر اساس معیارهای جهانی، چنان‏چه سطح جنگل‏های کشوری کمتر از ۲۵ درصد خاک آن باشد، وضعیت محیط زیست در آن کشور بحرانی است، درحالی‏که سطح پوشش جنگل و مرتع در ایران ۵/۷ درصد از مساحت کشور است، تو خود بخوان حدیث مفصل از این‏همه فجایعی که نزدیکی ما صورت می‏گیرد و ما از آن بی‏خبریم! در کنار موارد بالا، وضعیت‏ رودخانه‏ها و آب‏های کشور از وضعیت مطلوبی برخوردار نیستند. برای مثال، به گزارش سازمان حفاظت محیط زیست، در رودخانة سفید رود که به ولگای ایران معروف است، سالانه یکهزار و ٨۴۰ تن نیترات و فسفات ریخته می‏‏شود که بعد به دریای خزر انتقال می‏یابد. این رودخانه با تخلیه ٣/۱۵ تن بقایای حشره‌کش، آلوده‌ترین رودخانه ایران از نظر آلودگی سموم کشاورزی است. بنا به گزارش بالا، پس از این رودخانه به ترتیب رودخانه‌های آستارا، چالوس و بابل در وضعیت بحرانی قرار دارند که همگی نشان‏دهندة آلودگی شدید با ارزش‌ترین اکوسیستم آبی ایران، یعنی حوزه دریای خزر است. علاوه بر تخریب و نابودی خاک، جنگل‏ها، آب و گونه‏های بسیار نادر گیاهی در ایران، شکار بی‏رویة حیوانات باعث شده است جمعیت ۲۵ درصد از گونه‏های پستانداران و ۱۱ درصد از گونه‏های پرندگان ایران رو به‏انقراض روند. برای مثال از میان پستانداران وحشی ایران، تاکنون نسل شیر ایرانی و ببر مازندرانی به کل منقرض شده و نسل برخی دیگر از گونه‏های جانوری در حال انقراض‏اند. همچنین از میان پرندگان ایران، نسل پلیکان خاکستری، عروس غاز، قوی کوچک، عقاب طلایی و.... و از میان خزندگان وحشی ایران، نسل تمساح ایرانی ( گاندو ) و انواع لاک پشت و از میان نسل گونه‏های آبزیان، ماهی قره‏برون، ماهی استورژن روسی، ماهی شیپ، ماهی استورژن ایرانی، ماهی ازون‏برون و.... در حال انقراض هستند. به‏علاوه، از میان مناطق چهارگانة طبیعی ایران، بسیاری از آن‏ها از جمله تالاب انزلی، پناهگاه حیات وحش توران، پارک ملی خجیر، مناطق حفاظت‏شده ورجین و البرز مرکزی، اکوسیستم طبیعی دریای مازندران، جنگل‏های حرا، دشت مغان، تالاب میانکاله مازندران، تالاب‏های ارژن و پریشان فارس،  نرگس‏زارهای دهلران، تالاب بندعلیخان ورامین، عرصه‏های جنگلی چاهک استان یزد و..... با بحران‏های شدید زیست محیطی روبه‏رو هستند که دراین میان نقش دلسوزان بی‏ادعا و سربازان گمنامی که وظیفة حراست و حفاظت از محیط زیست را به‏عهده دارند، یعنی "محیط بانان" که طبیعت زیبای ایران را چون فرزندی در آغوش گرفته‏اند و در حفظ و حراست آن، از جان و خانوادة خویش مایه می‏گذارند، حائز اهمیت است. نقش این افراد فقط حفاظت از محیط زیست خلاصه نمی‏شود که آن‏ها روزانه به مقابله با افراد سودجو در بخش‏های مختلف اقتصادی- صنعتی، قاچاقچیان چوب و حیوانات، شکارچیان غیرقانونی و سایر متجاوزان به محیط‏ زیست می‏پردازند، اما سودجویان با قتل محیط بانان که تا کنون بیش از ۹۵ شهید و ۴۰۰ مجروح برجای گذاشته‏اند، لطمات جبران‏ناپذیری بر اکوسیستم طبیعی ایران و محافظان آن وارد کرده‏اند، که متأسفانه بواسطة درگیری بیش از حد جامعه و حاکمیت با موضوعات سیاسی- اجتماعی و اقتصادی، چنین ضایعاتی از نظرها دور نگه داشته شده‏اند و فجایع مترتب از آن، حساسیت زیادی در جامعه ندارند. آیا بالاخره دولت نمی‏خواهد از سیاستی صحیح برای پایداری رشد و حفاظت واقعی از طبیعت باارزش ایران برخوردار شود تا فرزندان ایران‏زمین بتوانند در آینده در جامعه‏ای بانشاط و سالم زندگی کنند؟

در ابعادی ضعیف‏تر باید گفت که عامل اصلی تخریب و نابودی محیط زیست و اکوسیستم طبیعی ایران، اکثر مردم جامعه هستند و هرکس به‏گونه‏ای در آلوده‏کردن یا تخریب آن نقش دارد. گزارش‏ها نشان می‏دهند که ایرانی‏ها روزانه ۳۲ هزارتن و سالانه ۱۲ میلیون تن زباله تولید می‏کنند. این درحالی‏است که زباله‏ها  می‏توانند ۱۱۸ نوع بیماری را به انسان منتقل کنند و هر تن زباله حدود ۵۰۰ لیتر شیرابه تولید می‏کند و هر لیتر شیرابه می‏تواند ۴۰۰۰ لیتر آب را آلوده کند. همچنین بیش از ۱۰ درصد از زباله‏های شهری در ایران، کاغذ هستند و اگر سالانه ۴۰۰ هزارتن کاغذ مصرف شود که معادل ۶ میلیون و ۸۰۰ هزار اصله درخت است، درصورت بازیافت حتی ۲۵ درصد از کاغذ موجود در زباله‏های شهری، می‏توان سالانه از قطع یک میلیون و ۷۰۰ هزار اصله درخت جلوگیری کرد. باید باور کنیم که بدون برخورداری از اکوسیستمی سالم، زندگی سالم امکان‏پذیر نیست؛ اکوسیستم ناسالم علاوه بر ایجاد بیماری‏های جسمی، جامعه را با انواع بیماری‏های روانی روبه‏رو خواهد کرد. محیط زیست سالم، انسان شاداب و بانشاط می‏سازد که سبب ایجاد جامعه‏ای پایدار خواهد شد و در آن انسان‏ها می‏توانند خلاقیت، نوآوری و ابداع داشته باشند و بنابراین، مسیر توسعه و رشد در مظاهر گوناگون هموار می‏شود. جامعه‏ای که انسان‏های مریض از لحاظ جسمی و روانی داشته باشد، محیط ‏زیست ناسالمی دارد و بنابراین در آن، انواع ناهنجاری‏ها به‏چشم می‏خورد. نابودی موجودات تولیدکننده از جمله گیاهان سبز، جانوران و حتی موجودات تجزیه‏کننده چون باکتری‏ها و قارچ‏ها درکنار تخریب عوامل غیرزندة اکوسیستم که شامل نور، گرما، دما، گازها و آب‏ها می‏شوند، آیندة سالم و روشنی را برای ایران به‏همراه نخواهد داشت، پس حفاظت از محیط زیست و اکوسیستم ایران باید درسرلوحة اولویت‏های سیاست‏گذاری ایران باشد، اگر به آیندة ایران و مردم ایران علاقه‏مند هستیم.

همیشه سبز و آفتابی باشید.